Кога да започнете со одвикнување од пелени?

И ако научив нешто и во процесот на одвикнување од пелени, тогаш тоа е следново:

Секое дете се развива во свој ритам и со свое темпо. Како што некои деца порано проодуваат, други порано прозборуваат, а на трети им е потребно малку повеќе време за да се приспособат на нови ситуации, така е и со одвикнувањето од пелени.

Секое дете се развива во свој ритам и со свое темпо. Како што некои деца порано проодуваат, други порано прозборуваат, а на трети им е потребно малку повеќе време за да се приспособат на нови ситуации, така е и со одвикнувањето од пелени. 

Кога ќе почнеме да го споредуваме детето со неговото братче или сестриче, со детето на пријателката или со врсниците во градинка, лесно можеме да го изгубиме чувството за неговите вистински потреби – всушност, да го изгубиме од вид самото дете.

Наместо да споредуваме, да започнеме да набљудуваме

Споредувањето не влијае само врз возрасните. Иако детето можеби сè уште не ги разбира сите наши зборови, многу добро ги чувствува нашите емоции. Забележува кога сме загрижени, кога сме разочарани или кога мислиме дека нешто „веќе би требало“ да знае. Го чувствува нашиот притисок.

Во мојата работа сум сретнала деца кои на една година со голема радост седнувале на нокшир и го прифаќале како нешто сосема вообичаено. Но сум сретнала и деца кои на две години не сакале ни да погледнат кон него. Ниту една од овие ситуации сама по себе не кажува како ќе се одвива процесот неколку месеци подоцна.

Затоа постојано се навраќам на истото прашање:

Што ни кажува детето што е пред нас?

Кога вниманието го насочуваме кон него, наместо кон развојните достигнувања на другите деца, одвикнувањето од пелени станува многу помирен и поприроден процес.

Како да препознаеме дека детето е подготвено?

Подготвеноста не е еден единствен знак, ниту еден конкретен момент кога детето едно утро ќе стане и ќе објави дека повеќе не му се потребни пелени.

Подготвеноста е процес.

Станува збор за постепено созревање на телото на детето, нервниот систем, искуствата, движењето, разбирањето, емоционалниот развој и способноста за соработка.

Кога зборуваме за подготвеност, често најпрво помислуваме на тоа дали детето знае да каже дека му се мокри. Но во заднина се случува многу повеќе.

Детето постепено развива свесност за сопственото тело. Почнува да забележува дека пред да ја изврши физиолошката потреба, во телото се случува нешто. Учи да ги поврзува тие чувства со она што следува. Истовремено созреваат мозокот и нервниот систем, што овозможува сè подобро препознавање на телесните сигнали и соодветно реагирање на нив.

Знаци дека детето е подготвено за одвикнување од пелени

Некои од знаците што може да покажат дека детето постепено станува подготвено за навикнување на нокшир се:

• покажува интерес за нокширот или тоалетот,
• ги набљудува родителите кога го користат тоалетот,
• забележува дека пелената е мокра или почнува да му пречи влажноста,
• сака да учествува при пресоблекувањето,
• останува суво подолг временски период,
• по извршената потреба покажува кон пелената или кажува дека се измокрило или извршило голема нужда.

Важно е да знаете дека не е неопходно сите овие знаци да се појават истовремено кај секое дете.

Едно дете најпрво ќе покаже голем интерес за тоалетот, друго ќе почне да ја забележува мократа пелена, трето ќе сака самото да ги соблече панталоните и да учествува во пресоблекувањето, а на четврто ќе му биде потребен наш поттик.

Токму затоа нема смисла да бараме совршен список што детето мора да го „штиклира“. Многу поважно е да го набљудуваме како целина.

Како родители, често бараме потврда дека сме го избрале вистинскиот момент, но детето најчесто ни ја покажува својата подготвеност преку мали, секојдневни знаци. Ако ги набљудуваме без брзање и споредување, многу полесно ќе препознаеме кога е време за следниот чекор. Кај помалите деца, важна улога имаат и рутината, чувството на доверба и соодветно подготвената средина.

Зошто е корисно навикнувањето на нокшир да започне порано?

Кога зборуваме за одвикнување од пелени, често замислуваме дека детето треба преку ноќ да престане да ги користи. Да ја тргнеме пелената и од тој момент да очекуваме сите потреби да ги извршува во нокшир или во тоалет.

Но меѓу носењето пелена и целосното одвикнување постои уште еден многу важен чекор што често го занемаруваме. Тоа е постепеното запознавање и навикнување на нокширот.

Тоа не значи дека очекуваме резултат од детето. Не значи дека го присилуваме или дека сакаме на десет или дванаесет месеци веќе да биде без пелени. Пред сè, значи дека му даваме можност да го запознае нокширот како нешто вообичаено и секојдневно, односно да стекне искуство.

Слично е и со воведувањето цврста храна. Не очекуваме детето уште првиот ден да изеде цел оброк. Најпрво пробува, истражува нови вкусови, развива вештини и постепено стекнува искуство. Истото важи и за миењето заби. Не му ја покажуваме четката за заби дури тогаш кога очекуваме самостојно и темелно да ги измие забите. Најпрво ја запознава, ја истражува и постепено ја прифаќа како дел од својата секојдневна рутина.

Кога детето веќе може самостојно да седи, неговото тело му овозможува стабилна положба во која може опуштено да престојува. Тоа е природен знак дека можеме да почнеме да му го нудиме нокширот. Во овој период детето сè уште нема толку изразена потреба постојано да ја истражува околината и да се движи, како што се случува откако ќе прооди, па често е подготвено кратко време мирно да седи, да набљудува, да разгледува сликовница или едноставно да разговара со нас.

Затоа ова може да биде убав период за првите искуства со нокширот.

За кратко време можеме да го седнеме на нокшир:

• по спиење,
• при менување на пелената,
• по оброк.

Тоа се моменти што и онака се дел од секојдневната рутина и му даваат на детето чувство на предвидливост.

На овој начин создаваме позитивни први искуства, кои подоцна, кога детето развојно ќе биде подготвено за одвикнување од пелени, ќе претставуваат важна поддршка.

Зошто по втората година воведувањето на нокширот често е малку потешко?

Многу родители ми раскажуваат слична приказна: „На една година со задоволство седеше на нокшир, а потоа на две години одеднаш одбиваше сè.“

Таквата промена често ги изненадува родителите, но од развоен аспект е сосема очекувана. Околу втората година детето влегува во период во кој сè појасно ја открива сопствената самостојност. Почнува да сфаќа дека е посебна личност што може да одлучува, да избира и да го изразува своето мислење. Еден од најкарактеристичните начини на кои го покажува тоа е зборот „не“.

Тоа не е знак на непослушност, ниту значи дека детето намерно сака да ви пркоси. Напротив, станува збор за важна развојна задача.

Наместо да си мислиме: „Зошто сега сè тргна наопаку?“, можеме да си кажеме: „Моето дете расте“ и да се запрашаме: „Што сака да ми каже?“

Секако, тоа не значи дека треба да се откажеме, туку дека треба малку да го приспособиме нашиот пристап. Наместо убедување, создаваме рутина. Наместо притисок, нудиме соработка. Наместо борба за надмоќ, задржуваме смирено водство.

Во овој период на детето сè уште му е потребен возрасен што ќе го води низ процесот. Не со наредби или казни, туку со смирено присуство и јасни, предвидливи рутини.

Токму затоа често препорачувам детето постојано да не го прашуваме:

• „Ќе одиш да мочкаш?“
• „Ти се мочка?“
• „Сакаш ли да седнеш на нокшир?“

Детето го разбира прашањето како можност за избор. А ако токму тогаш минува низ период во кој ја развива својата самостојност, одговорот многу често ќе биде едноставен: „Не.“

Многу поголема поддршка е да користиме потврдни реченици:

• „Сега одиме да мочкаме.“
• „Време е за нокшир.“
• „По спиење секогаш седнуваме на нокшир.“

Дали одвикнувањето од пелени мора по секоја цена да започне во лето?

Летото често се смета за идеално време за одвикнување од пелени. Точно е дека топлото време може многу да ни олесни. Детето полесно го пресоблекуваме, помалку се грижиме за мократа облека, повеќе време поминуваме надвор и обично сме малку помалку оптоварени со секојдневното темпо.

Но летото само по себе не е магично решение. Ако детето сè уште не е развојно подготвено или ако ние сме многу напнати и сакаме процесот што побрзо да успее, ниту сончевите денови нема да го променат тоа.

Понекогаш, и со најдобра намера, постојано го потсетуваме детето:

• „Ќе одиш да мочкаш?“
• „Ти се мочка?“
• „Сигурно не ти се мочка?“
• „Ајде брзо на нокшир.“

Тогаш детето може да почувствува дека извршувањето на физиолошката потреба станало нешто исклучително важно. Нешто во што мора да успее. А токму тоа може да создаде напнатост кај него.

Многу поголема поддршка е да му покажеме дека му веруваме – дека веруваме оти неговото тело постепено ќе ја развие оваа способност, дека незгодата не е неуспех и дека мократа локвичка е само дел од учењето.

Кога детето ќе почувствува дека возрасниот не го оценува, туку го следи и го поддржува, и самото најчесто станува поопуштено. А токму опуштеноста е една од најубавите основи за успешно одвикнување од пелени.

Улогата на возрасниот е поголема отколку што мислиме

Кога зборуваме за одвикнување од пелени, најчесто зборуваме за детето. Се прашуваме дали е подготвено, дали веќе ја препознава потребата, дали го интересира нокширот, дали процесот ќе оди брзо или бавно. Многу поретко се прашуваме каква е нашата улога како возрасни.

Но токму ние, возрасните, ја создаваме средината и атмосферата во која детето стекнува нови искуства. Начинот на кој реагираме често има поголемо влијание отколку што мислиме.

Ако сме смирени, и детето полесно ќе остане смирено.

Ако веруваме во неговиот развој, и тоа постепено ќе развива доверба во себе.

Ако при секоја незгода реагираме со разочарување, детето ќе почувствува дека нешто не е во ред, иако станува збор за сосема природен дел од учењето.

Незгодите не се неуспех. Не значат дека детето не е подготвено. Не значат дека треба да се откажеме. Тие едноставно значат дека неговиот мозок, нервниот систем и телото сè уште учат како да функционираат заедно.

Исто така, нема потреба од претерано воодушевување секогаш кога детето ќе ја изврши потребата во нокшир. Понекогаш, во големата желба да го охрабриме, му аплаудираме, го опсипуваме со пофалби или му нудиме награда. Разбирам зошто го правиме тоа – сакаме да го мотивираме. Но станува збор за физиолошка потреба; исто како дишењето, јадењето или спиењето, така и празнењето е природна функција на телото.

Детето не учи како да мочка или да извршува голема нужда. Тоа учи да го препознава сопственото тело, неговите сигнали и да ги поврзува со новиот начин на извршување на потребата. Затоа најголемата поддршка што можеме да му ја дадеме е смирена и искрена реакција.

Можеме да кажеме:

• „Гледам дека си се измочкал/а во нокширот.“
• „Локвичката остана во панталоните. Ајде заедно да земеме сува облека.“
• „Изврши голема нужда. Сега заедно ќе го испразниме нокширот.“

Ваквите реакции му покажуваат на детето дека извршувањето на физиолошката потреба е нешто сосема нормално. Без срам. Без претерано воодушевување. Без чувство дека мора да му угоди на возрасниот.

Доколку се случи незгода, и тоа може да биде можност за учење самостојност.

Детето може да помогне да се донесе сува облека, да учествува при пресоблекувањето или заедно со возрасниот да го испразни нокширот во тоалетот. Не за да го казниме, туку за постепено да го разбере целиот процес. На тој начин, детето природно развива чувство на самостојност и соработка.

Рамнотежата меѓу детето, возрасниот и околината го олеснува навикнувањето на нокшир

По долгогодишната работа со деца, следењето на многу семејства, како и преку сопственото искуство со моите деца, сфатив дека одвикнувањето од пелени речиси никогаш не можеме да го разгледуваме само од аспект на детето.

Секогаш се испреплетуваат три важни елементи.

Детето. Возрасниот. Околината.

Можеме да ги замислиме како триаголник:

Секој агол од овој триаголник ги поддржува другите два.

• Детето ги носи својот темперамент, степенот на развој, зрелоста на нервниот систем и својата личност.

Некои деца со задоволство ќе седнат на нокшир уште многу рано, на други ќе им биде потребно повеќе време, некои ќе бидат почувствителни на промени, а други поопуштени. Сето тоа е дел од нивната единственост.

• Возрасниот го внесува својот начин на реагирање. Колку му верува на детето? Колку си верува себеси? Како реагира кога ќе се случи незгода? Може ли да остане смирен и тогаш кога работите не се одвиваат според неговите очекувања?

Децата, всушност, многу повеќе нè набљудуваат отколку што нè слушаат. Нашите чувства ги препознаваат преку најмалите изрази на лицето, тонот на гласот, начинот на движење и нашите реакции.

• Третиот важен елемент е околината. Дали нокширот секогаш е на исто место? Дали му е лесно достапен на детето? Дали додека седи, стапалата му се цврсто потпрени на подот? Дали во близина има резервна облека? Дали детето има можност постепено и самостојно да се пресоблекува? Дали тоалетот е простор во кој се чувствува безбедно? Понекогаш и најмалите промени во околината можат да направат голема разлика.

Кога сите три елементи се меѓусебно поврзани, детето многу полесно развива чувство на сигурност. Тогаш одвикнувањето од пелени повеќе не е проект, не е тест и не е натпревар. Станува природен развоен чекор.

Навикнувањето на нокшир како убаво заедничко искуство

Ако го барате одговорот на прашањето кога е вистинското време за одвикнување од пелени, можам да ви ја понудам следнава мисла.

Вистинскиот момент не е запишан во календарот.

Ќе го препознаете преку набљудување на детето, преку доверба во неговиот развој, преку трпение да расте со свое темпо и преку свеста дека во одвикнувањето од пелени подеднакво се важни детето, возрасниот и околината. Три елементи што постојано се испреплетуваат и влијаат еден врз друг.

Кога ние, возрасните, малку ќе ги смириме сопствените очекувања, кога нема да го споредуваме детето со другите и кога ќе создадеме сигурна средина, често сфаќаме дека одвикнувањето од пелени не е толку сложено како што ни изгледало на почетокот.

А кога сите заедно се чувствуваме смирено, прифатено и безбедно, дури и еден толку голем развоен чекор како одвикнувањето од пелени може да стане искуство што ќе го паметиме пред сè како нешто убаво и заедничко.

Авторка: Иза Пинтар, дипломирана воспитувачка за предучилишни деца, Монтесори педагог и водителка на програми за мајки со бебиња, мали и поголеми деца.